Zeka nedir?

İnsanlara has ruhi bir kabiliyettir. Zekanın farklı tanımlarının olmasına karşılık zekaya ilişkin kuramların tümü zekanın geliştirilebilecek bir kapasite ya da potansiyel olduğu ve biyolojik temellerinin bulunduğu noktalarında birleşir

Buna göre zeka, bireyin doğuştan sahip olduğu, kalıtımla kuşaktan kuşağa geçen ve merkez sinir sisteminin işlevlerini kapsayan; deneyim, öğrenme ve çevreden kaynaklanan etkenlerle biçimlenen bir bileşimdir. Psikoloji bilginleri zeka konusunda tam bir fikir birliğine varmış değillerdir.

Zekanın bir tarifi şudur: «Sebeple sonuç arasındaki ilgileri bulma, benzeyişleri ve anlayışları sezme kabiliyeti». Buna göre zekanın en belirli niteliği, hüküm ve yargıdır. Böyle zeka da yalnız insana mahsustur. Bazı hayvanlarda da zeka belirtiler» görülürse de, hiç bir yaratıktaki zeka, insan zekası ile kıyaslanamaz. İnsandaki yaratıcı iken, hayvandaki belirtiler İçgüdü ile de izah edilebilir.

Zeka bir çok zihinsel yeteneğin değişik durum ve koşullarda kullanılmasını içerir. Bu yetenekler arasında başlıcaları:

Sözel anlayış: sözcükleri tanıma ve anlama,

Sözel akıcılık: sözel ve yazılı olarak sözcük ve ifadeleri çabucak bulabilme,

Sayısal yetenek: aritmetiksel işlemleri çabuk ve doğru olarak yapabilme,

Alansal ve uzay ilişkileri: iki ve üç boyutlu görsel algılamayı yapabilme,

Bellek: işitsel ve görsel olarak belleme gücü,

Algısal hız: karmaşık bir nesnenin ayrıntılarını görebilme, zemin şekil ilişkisini ayırt edebilme, benzerlik ve farklılıkları doğru olarak algılayabilme,

Mantıklı düşünme: muhakeme yürütebilme, olarak sayılabilir.

Bir kişinin zeka seviyesi diğer koşullar eşit tutulduğunda ne kadar zor işler başardığı, veya aynı güçlükteki işlerden ne kadar çoğunu başarabildiği, veya ne kadar kısa sürede doğru sonuca ulaşabildiği ile belli olur. Bazı bilginler de zeka için şu tarifi ileri sürmüşlerdir: «Kavrama, hatırda tutabilme, hatırlayabilme, hayal gücü, dikkat ve muhakeme yeteneklerinin birleşmesinden meydana gelmiş bir şey». Bu bir seviyedir ve insandan insana, yaşayıştan yaşayışa değişir.

Psikoloji, zekayı şu çeşitlere ayırmaktadır:

1. Pratik zeka (Yaşayışla ilgili işlerde kolaylık sağlayanlarda vardır);
2. Teorik zeka (Bilginler ve düşünürlerde görülür);
3. Eleştirmeci zeka (yapılan işlerin başarılı ve başarısız taraflarını çok iyi görenlerde vardır);
4. Yapıcı zeka (içlerinden doğan güçle bir şeyler yapanlarda görülür);
5. Karma zeka (Bütün tür zekaları kendisinde bulunduran kimselerde vardır).

Zeka insanlarda ayrı ölçülerde olduğu için, insanlar da zeka bakımından üçe ayrılırlar.
1. Az zekalılar;
2. Orta zekalılar;
3. Yüksek zekalılar. Zekanın gelişmesinde çevre ve yetişmenin rolü varsa da, her şeyden önce yaradılışa bağlıdır.

Bugün insanların zekalarını ölçmek için test denen metottan yararlanılmaktadır.

Sözlükte "zeka" ne demek?

1. İnsanın düşünme, akıl yürütme, nesnel gerçekleri algılama, yargılama ve sonuç çıkarma yeteneklerinin tümü, anlak, dirayet, zeyreklik, feraset.

Cümle içinde kullanımı

Çok görmüş halk adamlarına mahsus pratik bir zekası vardı.
- R. N. Güntekin

Zeka kelimesinin ingilizcesi

adj. mental
n. acuity, acumen, acuteness, brain, brains, cleverness, cuteness, deepness, gray matter, grey matter, intelligence, mentality, nous, penetration, quick wit, sagacity, sapience, understanding, wit, senses
Köken: Arapça

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç